Zoeken
Agenda
Over ons
Assortiment
Webwinkel
Muziek
Studieboeken Opella
Contact

Komende activiteiten

Meneer Miwa en de onbeschrijfelijke leegte der dingen

2 oktober 2017 van 09:00 tot 10:00 uur.

Plaatsgenoot Wilco Schoonderbeek schreef een roman. De plaatselijke boekhandelaar, Theo Hofstede, las drie jaar geleden al een vroege versie van het boek en raakte geïntrigeerd. Nu is het boek er. Reden voor een interview. 

Allereerst van harte gefeliciteerd met het verschijnen van je debuutroman. Kun je zonder al te veel spoilers kort weergeven waar het over gaat? 

Je ziet dat technologie onze samenleving ingrijpend heeft veranderd. En die veranderingen gaan steeds sneller. Veel mensen maken zich daar zorgen over en vragen zich af of technologie niet te dominant wordt. Delven wij – en met wij bedoel ik dan de mensheid- het onderspit? Of gaat technologie ons écht helpen? Daar gaat deze roman over.  

Je hebt het jezelf niet makkelijk gemaakt, zo'n beetje elk genre dat je kunt bedenken zit erin. Ik vond het dan ook lastig om je boek te 'labelen'. Soms is het sciencefiction, dan weer een psychologische thriller en zo nu en dan regelrechte horror. Is dat zo ontstaan, of zit daar een bewuste keuze achter? 

Als je zoals ik er zo lang doet over het schrijven van zo'n boek, ongeveer tien jaar, dan heb je alle tijd gehad om daar over na te denken. Als ik kijk naar de stijl en verteltechniek dan beschouw ik het zelf als een 'speculatieve' roman. 

Dat is misschien geen bestaande term, maar dat geeft het wel goed weer. Je speculeert. Meer nog: technologische ontwikkelingen spelen in je boek een belangrijke rol. Vanwaar deze belangstelling voor technologie en innovatie?.  

In mijn werk als investeerder heb ik dagelijks te maken met innovatieve bedrijven en nieuwe technologie, maar ik ben eigenlijk van jongs af aan gefascineerd geweest door de diepgewortelde behoefte van de mens om zich middels technologie verder te ontwikkelen, vooruit te komen. Onder technologie versta ik alle inwerking van menselijk denken op onze omgeving: internet natuurlijk, maar ook bijvoorbeeld het schrift, landbouw of het financiële systeem. Technologie hoort bij de mens, zoals de bijen en de bloemen een wederzijdse afhankelijkheid hebben. Met dit boek wil ik duidelijk maken dat we niet over onze eigen toekomst kunnen praten zonder over de toekomst van technologie te praten. 

Je lijkt ons in dit boek bijna te willen waarschuwen voor het gebruik van technologie.  

Toch niet. In mijn boek probeer ik geen mening, geen antwoorden te geven. Ik hoop te bereiken dat de lezer zelf vragen gaat stellen. Zelf ben een groot voorstander van technologie en innovatie. Het is wat mij betreft hét middel om het menselijk potentieel te kunnen realiseren. Technologie lijkt alles mogelijk te maken. Het gebruik, onze cultuur, onze menselijke aard lijkt de echte bottleneck. Moeten wij onze technologische verworvenheden gebruiken voor de transformatie van de menselijke aard? Zijn we niet moreel verplicht om het in ieder geval te proberen?  

Dus de mens is de bottleneck. Als technologie uit de hand loopt, ligt dat dan aan de mens? Is dat wat je zegt – zijn we ten diepste slecht? 

Wat is goed en wat is slecht? De context is vaak bepalend. Een voorbeeld wat ik vaker gebruik is de situatie waarin vijf mensen vastgebonden liggen op de treinrails. Vlak voor de plek waar ze liggen is een wissel. Zet je de wissel om dan neemt de trein een ander spoor. Op dit andere spoor ligt één persoon vastgebonden op de rails. Wat te doen? De meeste mensen geven aan in dit voorbeeld 'het goede' te doen of 'het minst slechte' en de wissel om te gooien waarmee het leven van vijf mensen wordt gered en één mens helaas de pineut is. Klinkt aannemelijk. Maar wat als die ene persoon de president van de Verenigde Staten van Amerika blijkt te zijn? Hoeveel levens van 'gewone' mensen is het leven van de president waard? Daar zullen de meningen over verdeeld zijn. Laten we dit in een andere context plaatsen. Stel je bent chirurg. Als chirurg kan je het leven van vijf mensen redden door de organen te gebruiken van een patiënt die nietsvermoedend bij je is gekomen voor een ooglidcorrectie. Zou je als chirurg bereid zijn 'de wissel' om te zetten? Op basis van welke gronden verantwoordt je het niet te doen? Omdat je het belang van je patiënt moet dienen? Wat zou de familie van die vijf mensen daarvan vinden? We belanden zelden in een situatie waarin dergelijke keuzes moeten maken, maar impliciet doen we dat natuurlijk wel. In deze voorbeelden speelt technologie maar een beperkte rol. Mijn stelling is dat technologie ons steeds vaker zal dwingen expliciet te kiezen. Wat is de kans dat een bestuurder van een zelfsturende auto straks door zijn eigen auto tegen een boom wordt geparkeerd omdat de auto besloot uit te wijken voor drie overstekende mensen. Een afweging op basis van aantallen zoals de wissel uit het eerdere voorbeeld. Of mag je van de auto verwachten dat hij altijd het belang van de bestuurder dient? Wie neemt welke verantwoordelijkheid? Of schuiven we de verantwoordelijkheid af op technologie? Ik denk het niet. Technologie zal ons dwingen keuzes te maken.

De titel van je roman is 'Meneer Miwa en de onbeschrijflijke leegte der dingen. Miwa is de centrale figuur in de roman, maar kan je ook het tweede deel van de titel duiden? Wat wilde je benadrukken met 'de onbeschrijflijke leegte der dingen?
 

Die 'leegte' is een poging om een gevoel te verwoorden wat veel mensen wellicht zullen herkennen. Enerzijds neemt het geloof in ons eigen kunnen steeds meer toe en lijkt zelfs de onsterfelijkheid binnen bereik. Anderzijds komen we ook steeds meer tot ontdekking hoe onwetend we eigenlijk nog steeds zijn. Enerzijds wordt de wereld steeds voller – explosieve bevolkingsgroei, internet of things, synthetische biologie, noem het maar op. Anderzijds; wij bestaan voor het overgrote deel uit water, wordt ons werk steeds meer overgenomen door robots en bestaat alle materie alles om ons heen uit 99,9999% lege ruimte. Letterlijk een onbeschrijflijke leegte. Wat is onze rol als mens binnen dit alles? Ik wil aansporen daar over na te denken. Ik wil dat mensen betrokken raken, niet aan de zijlijn blijven staan. 

Is er onvoldoende aandacht voor de mogelijke consequenties van technologische ontwikkelingen? 

Als ik kijk naar de mogelijke impact van de technologische ontwikkelingen dan kan er niet genoeg aandacht voor zijn. Gelukkig zie ik dat de belangstelling voor dit onderwerp wel toeneemt. Ook in boeken. Bijvoorbeeld het boek 'Homo Deus' van Yuval Noah Harari of 'De Cirkel' van Dave Eggers. Beide boeken vragen – weliswaar vanuit een geheel andere invalshoek – aandacht voor de impact van technologie op onze samenleving, op ons als mensheid. 

Denk je echt dat het een reëel gevaar is dat we in een situatie belanden waarin de technologie niet meer de mens dient, maar andersom – dat de mens een middel wordt in dienst van de technologie? 

Dat is natuurlijk het ultieme schrikbeeld dat we ook in veel sciencefiction film terugzien; dat we als mensheid uiteindelijk nog slechts een klein onderdeel zijn van een groter technologisch organisme. Vervreemdt de technologie ons van onszelf en overheerst ze ons? We kunnen die mogelijkheid niet uitsluiten. Of schept technologie de voorwaarden om datgene te worden wat we zouden kunnen zijn? Ik kijk liever naar de mogelijkheden voor dat laatste. Wat nou als we technologie inzetten om de beste menselijke eigenschappen uit te vergroten en ons te ondersteunen in onze zwaktes?  

Kansen en risico's dus. Dat staat best dichtbij je werk als investeerder. Heb je een voorbeeld? 

Ik werk inderdaad veel met ondernemers die de risico's niet uit de weg gaan omdat ze kansen zien, mogelijke oplossingen voor grote maatschappelijke uitdaging, zoals bijvoorbeeld voedselzekerheid. Het bedrijf Solynta bijvoorbeeld uit Wageningen heeft een aardappelras ontwikkelt met een meervoudige resistentie tegen phytophthora, een bepaald soort schimmel. Dat is een baanbrekende innovatie. Die schimmel veroorzaakt €10 miljard schade wereldwijd per jaar. Misschien nog wel belangrijker is dat dankzij deze uitvinding het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen sterk kan worden gereduceerd. Innovaties vinden plaats op allerlei gebieden. In het Financieel Dagblad van 16 september j.l. stond nog een artikel dat er binnenkort een bionische lens op de markt komt waardoor iedereen kan 2,5 tot 3 keer beter zien. Via die lens wordt het straks mogelijk om beelden van je telefoon of AR live naar je oog te streamen. Fantastisch natuurlijk. Voor wie het kan betalen. Ik verwacht dat er een groter verschil komt tussen de 'have's' en de 'have not's'. Dat is een potentiële bron voor geopolitieke spanningen en conflicten. 

Onderlinge verschillen als oorzaak van ellende. Dat is toch van alle tijden?. Wat maakt de situatie nu anders? 

De huidige onderlinge verschillen zitten met name in cultuur en religie en welvaart. In de basis zijn we als mensheid echter ongekend uniform. Wist je dat de genetische variatie binnen de gemiddelde troep chimpansees – gemiddeld zo'n vijfig apen groot - groter is dan tussen de zeven miljard mensen op aarde? Onderzoekers menen dat dit komt doordat de mensheid ooit bijna uitgestorven was en de huidige bevolking afstamt van de kleine groep overlevenden.
Die onderlinge verschillen zullen echter toenemen want we zijn nu in staat stellen om aan onze fysieke en mentale vaardigheden te sleutelen. Gaan we onze hersencapaciteit uitbreiden? Laten we een paar vleugels groeien? Ik weet het niet en ik durf het niet voorspellen. Ik durf wel te voorspellen dat de onderlinge verschillen tussen mensen exponentieel zullen toenemen. Laten we hopen dat de conflicten niet navenant zullen toenemen. 

In je boek heb je een tamelijk duister apocalyptische scenario weten te schetsen. Het is als lezer niet duidelijk is wat werkelijkheid is en wat werkelijkheid zou kunnen worden. Daarnaast bevat het boek intermezzo's, overpeinzingen en beschrijvingen die voor de voortgang van de plot niet van belang lijken te zijn. De filosoof Koert van Mensvoort typeerde je boek als 'hallucinerend' en ik kan mij daar wel in vinden. Krijg je die reactie vaker? 

Ik beschouw het als compliment. Zelf ben ik verzot op verhalen, boeken, films die spelen met de grens tussen verbeelding en werkelijkheid. Voor mij als schrijver was de scheidslijn soms ook niet helder al was het alleen maar omdat je fantasie soms wordt ingehaald door de werkelijkheid. Eén van mijn favoriete schrijvers is Haruki Murakami en zijn schrijfstijl is wel eens getypeerd als 'slaapwandelaarsliteratuur'. Zo zou ik mijn stijl ook willen typeren.

24 oktober 2017-Gijsbert van den Brink over 'En de aarde bracht voort'
6 november 2017-Nieuwe burgemeester interviewt Frénk van der Linden
 

Wat al geweest is

2 oktober 2017-Meneer Miwa en de onbeschrijfelijke leegte der dingen
20 september 2017-Juffenfeest
11 juni 2017-Zweedse folk op zondagmiddag
28 maart 2017-Wieke van Oordt – Vrouwen die vreemd gaan.
16 maart 2017-'Wie dit koopt is gek' - de voorstelling
11 maart 2017-Foute signeersessie Rob Hoogland & Arthur van Amerongen
2 maart 2017-Miriam Guensberg over ‘Het geheim van Audrey H.’
7 februari 2017-Wild en bijster land
11 december 2016-Muziek bij de buren
19 november 2016-Open in de nacht voor de nieuwe Harry Potter
17 november 2016-Pieter Webeling vertelt over 'Het uur van de vlinder'.
22 september 2016-Bier, het boek, de babbel, de bubbels.
31 juli 2016-In de nacht van 30 op 31 juli open voor Nieuwe Harry Potter
9 juli 2016-Young adult van eigen bodem.
22 juni 2016-Dieuwke Parlevliet & Het zeeparfum van oom François.
16 juni 2016-De leegte achter de dingen.
19 mei 2016-Fernando Lameirinhas - Een fado voor mijn vader.
9 mei 2016-In de kunst met Peter van Es
14 april 2016-Filosofie met Hans Achterhuis en Maarten van Buuren
30 maart 2016-Jan Siebelink over 'Margje'
19 maart 2016-Onder de wol met Anne Eekhout
2 maart 2016-Guus Kuijer, en 'De bijbel voor ongelovigen'
11 februari 2016-'De profeten' van Abraham Heschel.
21 november 2015-Mini concerten van Kurios Klarinetkwartet
18 november 2015-Leerkrachtenavond informatief lezen
5 september 2015-Jan Siebelink opent de nieuwe winkel
20 juli 2015-Wij gaan verhuizen!
1 juli 2015-Sloganwedstrijd
11 juni 2015-Tien jaar ziekenhuis, de dood & het boek
28 mei 2015-Help, ik heb een boek geschreven
16 april 2015-Dochter van Indië-gangers
24 februari 2015-Archeologie van het oude Israël
3 februari 2015-Avond met Kader Abdolah
23 januari 2015-Fantasy van de Veluwe
22 november 2014-Aan de bak met Sinterklaas
6 november 2014-Bregje Hofstede - De hemel boven Parijs
4 november 2014-Meir Shalev vertelt
25 september 2014-Wijn tussen de letteren
16 september 2014-Het juffenfeest
10 september 2014-De illegale krant van Ede & het oorlogsdagboek van Henk Gaasbeek
24 juni 2014-Jan Siebelink en 'De blauwe nacht'
13 mei 2014-Ida Gerhardt nabij
8 april 2014-Wouter Kusters en de filosofie van de waanzin
25 maart 2014-Stevo Akkerman over 'Donderdagmiddagdochter'
28 januari 2014-God bewijzen
22 november 2013-'Schoon vlees' - Presentatie bundel Henk Knol
17 oktober 2013-Oek de Jong vertelt
9 oktober 2013-Kinderboekenweek met Pieter Koolwijk
27 juni 2013-Drama-workshop
11 april 2013-En het regende brood
28 maart 2013-Met Frits van Oostrom naar de veertiende eeuw
7 maart 2013-Drama met Julia is niet huilen met de pet op
24 januari 2013-Ede heeft geschiedenis
21 november 2012-Ik kreeg het op mijn hart - een boekje over kerktaal
1 november 2012-Ad fundum, de beker van het Avondmaal.
6 september 2012-Het Juffenfeest
15 juni 2012-Dieuwke Parlevliet: ‘Dichter bij de dominee’
10 mei 2012-Josha Zwaan over 'Parnassia'
14 april 2012-Royale kinderboeken uitverkoop
19 maart 2012-Jan Siebelink over 'Oscar'.
1 maart 2012-Van de Ginkelse Hei naar de Argentijnse pampa
9 februari 2012-Ernest van der Kwast over 'Mama tandoori'
19 januari 2012-Historische lezing met John van Eck
24 november 2011-Thomas Verbogt over 'Perfecte Stilte'
10 november 2011-Het proces-Demjanjuk en de Veluwe
15 september 2011-Kila&Babsie - live stereopoëzie
9 september 2011-Meïr Shalev vertelt over 'In den beginne'
21 mei 2011-Innovatielab - alles over digilezen
19 mei 2011-'Een goede zoon' - Groot schrijversinterview met Boudewijn Smid
14 april 2011-Daniël van den Bos over 'Baggergoud'
24 maart 2011-De wereld van Willem de Mérode
17 maart 2011-Pieter Webeling over 'De lach en de dood'
11 maart 2011-Eerste exemplaar van het boek van Mariëlle Kramer voor Jan Siebelink
8 februari 2011-Sanneke van Hassel vertelt over 'Nest'
16 november 2010-Antoine de Saint-Exupéry - schepper van 'De kleine prins'
26 oktober 2010-Jan Siebelink over 'Het lichaam van Clara'
9 oktober 2010-Gitte Spee illustreert waar je bij staat in de kinderboekenweek
10 juni 2010-Het verloren symbool van Dan Brown gelezen?
27 mei 2010-De sprekende slang
22 april 2010-Herinneringen aan de Shoah
5 maart 2010-Boekpresentatie Mance ter Andere
18 februari 2010-Groot schrijversinterview met Franca Treur
29 januari 2010-Dichters presenteren in Ede
25 januari 2010-Susan Smit in gesprek met Julia Hofstede
29 oktober 2009-Mariët Meester vertelt
30 september 2009-Grote verhalenwedstrijd
5 september 2009-Het shetlandpaard van Troje
20 augustus 2009-Het Juffenfeest!
25 juni 2009-Gebrand Bakker vertelt over 'Juni'
4 juni 2009-Historische avond over Pieter Jongeling
26 mei 2009-Literair diner met Willem Jan Otten
24 april 2009-Presentatie 'Ede vanuit de lucht'
9 april 2009-Filosofie van het kijken met Henk Steenhuis
23 maart 2009-Prijsvraag: verzin de naam van het boekenhuisje
12 maart 2009-Midas Dekkers signeert 'PIEP - een kleine biologie der letteren'
12 februari 2009-Kees van Beijnum vertelt
22 januari 2009-Schrijversinterview Frénk vd Linden in gesprek met Yvonne Keuls
15 januari 2009-Pieter Webeling vertelt over 'Veertig dagen'
13 november 2008-Bert Keizer over Emily Dickinson
28 oktober 2008-Literair diner met Jan Siebelink
24 oktober 2008-Presentatie Nieuwe bundel Edese dichter Hilbrand Rozema
17 oktober 2008-Rita Verschuur over 'Het geheim van mijn moeder'
27 augustus 2008-Juffenfeest 2008
27 mei 2008-Literair diner met A.F.Th. van der Heijden
4 april 2008-Overhandiging eerste exemplaar van het boek van Mariëlle Kramer, 'Wiel'
13 maart 2008-Janne IJmker vertelt
14 februari 2008-Boekpresentatie: De pen in het zand
24 januari 2008-Louise Fresco vertelt over 'De Utopisten'
15 november 2007-Bach-Lezing
1 november 2007-Teunis Bunt interviewt Stephan Enter over 'Spel'
27 oktober 2007-Khalid Boudou vertelt
23 mei 2007-Proef Droomrecepten uit bezet Nederlands-Indië
7 mei 2007-Marjolijn Februari vertelt over 'De literaire kring'
20 maart 2007-Hans Dorrestijn vertelt over zijn Vogelgids
20 februari 2007-Arnold Heertje over 'Echte economie'
15 februari 2007-Marcel Möring vertelt over 'DIS'